Op vakantie kom je in een restaurant waar je nog nooit bent geweest. Na de goede maaltijd is er nog ruimte voor een toetje. De ober komt aan tafel met een warme aanbeveling, namelijk de specialiteit van de chef. Het is een gerecht waar je nog nooit van hebt gehoord, maar waar vruchten in zitten waar je niet per se fan van bent. De ober is echter stellig, het is een uniek gerecht. Je twijfelt, want op het menu staat ook jouw absolute favoriet: warme appeltaart met vanillesaus. Wat doe je? De meeste mensen gaan voor het vertrouwde. Sommige gaan voor het avontuur. Maar zelden gaan mensen voor de derde optie; jij bestelt ze namelijk allebei!
Het voelt als een daad van overvloed. Je tafelgenoten zullen je vreemd aankijken. Ze zullen nog verbaasder zijn wanneer je aangeeft dat je niet per se van plan bent om beide gerechten op te eten. Verspilling? Nee joh, het is de meest zinnige investering van je hele week! Jij zag de kans om voor een kleine meerprijs iets nieuws te leren, zonder een noemenswaardig risico. Die appeltaart is namelijk een zekere keuze. Die specialiteit van de chef is een risico. Maar wel eentje die jij je later nog zal herinneren. Je tafelgenoten verwarren een kleine, begrensde uitgave met echte verspilling. Echte verspilling is het gerecht dat je nooit hebt geproefd.
Opties in de praktijk
In de financiële wereld heeft dat tweede toetje een naam: een reële optie. Je legt een klein bedrag neer voor het recht om iets uit te proberen, zonder de verplichting om door te gaan als het niks wordt. Valt het tegen, dan verlies je alleen je inzet. Valt het mee, dan ligt de hele opbrengst voor je open. Zolang die verhouding scheef genoeg staat – een klein verlies tegenover een grote winst – is proberen simpelweg de verstandigste keuze die je kunt maken.
Controllers herkennen dat rekensommetje beter dan wie ook. Zij zijn alleen vaak de persoon die aan tafel de wenkbrauw optrekt, die op de verspilling let, die vraagt of het nou echt nodig is. Dat maakt het dubbel lastig om als controller zelf dat tweede toetje te bestellen.
Rendement op leren
Experimenteren kost vaak bijna niets. Een nieuwe werkwijze hoef je niet meteen overal in te voeren. Je laat het ergens klein proefdraaien, naast het bestaande. Valt het tegen, dan ben je een paar dagen werk kwijt en een illusie armer, of juist een ervaring rijker. Valt het mee, dan profiteert de organisatie daar jaren van. Dezelfde asymmetrie als in dat restaurant, alleen gaat het nu niet over appeltaart. Er is 1 voorwaarde. De onderkant moet begrensd blijven. Een proef die kan ontsporen in een reorganisatie, is geen toetje meer; dat is een driegangendiner. Wanneer je het klein en beheersbaar houdt, moet je altijd gaan voor de kans om iets te leren.
Kortom, herken kansen om te leren met relatief laag risico en bestel dat tweede toetje. En als een tafelgenoot een wenkbrauw optrekt, deel dan dit artikel met hem of haar.
