Want stress voorkomen begint tenslotte bij meer autonomie en werkplezier. Wetenschappelijke inzichten naar proactieve vitaliteit beter benutten, levert meer inzichten op over duurzame inzetbaarheid, stelt Bakker. Hallo jobcrafting, playful work design en self-nudging.
Jij publiceerde veel over de Job Demands-Resources theorie. Wat is dat precies?
"Dat is de theorie dat optimale werkomstandigheden voortkomen uit een optimale balans tussen taakeisen en hulpbronnen. Dus werkgerelateerde aspecten die inspanning vereisen, zoals werkdruk, emotionele belasting en tijdsdruk, tegenover aspecten zetten die helpen bij het bereiken van werkdoelen, zoals autonomie, sociale steun en werkplezier."
"Waar ik nu veel mee bezig ben, is proactief gedrag van de individuele werknemer. Wat kunnen mensen zelf doen om hun werkbeleving en prestaties te verbeteren? Jobcrafting is daarin heel belangrijk: dat mensen doen waar ze goed in zijn, op een manier die ze leuk vinden. Wanneer je authentiek jezelf kunt zijn, dan heb je meer zelfvertrouwen en lukt alles net wat beter. Dat komt ook terug in mijn onderzoeken naar proactieve vitaliteit, playful work design en self-nudging. Zo gezien is duurzame inzetbaarheid een langetermijnuitkomst van al mijn werk. Maar in wezen gaat het mij eigenlijk om iets veel tastbaarders: hoe kom je van taak tot taak de dag door? Hoe kom je de week door? Hoe kom je je werkleven door? Hoe houd je het leuk? Hoe ga je om met stressoren? Hoe voorkom je een burn-out?"
En? Wat is de heilige graal om burn-out te voorkomen?
"Het werkveld van arbeids- en organisatiepsychologie heeft veel wetenschappelijke inzichten opgedaan, maar die worden niet voldoende benut. Doodzonde. Onderzoeksresultaten alleen lossen het probleem niet op, ze moeten worden toegepast in de werksituatie. Zo weten we bijvoorbeeld wat de emotionele belasting van werknemers kan verlichten. Namelijk werkzaamheden afwisselen, autonomie en zelfontwikkeling. Daar doen werkgevers nog veel te weinig mee."
"Organisaties lijken niet goed op de hoogte te zijn van de voordelen van jobcrafting: welzijn, prestaties, creativiteit, sfeer, veiligheid; het verbetert allemaal. Het kan zijn dat werkgevers het te ingewikkeld vinden om iedereen persoonlijk tegemoet te komen. Er zitten ook wel grenzen aan de mate waarin dat mogelijk is. Maar als je kijkt naar de theoretische evidentie, welke voordelen het optimaliseren van werk écht heeft, dan is het verbazingwekkend dat het niet veel meer wordt gebruikt."
Heb je het werkveld van arbeids- en organisatiepsychologie wel zien veranderen?
"Te weinig. Natuurlijk is er veel gebeurd in de afgelopen jaren. Door digitalisering lijkt de informatievoorziening te versnellen. Maar ik vind dat de wetenschappelijke inzichten meer in de praktijk mogen landen."
"Tegelijkertijd realiseer ik me ook dat ons vakgebied nog niet heel oud is. Het vakgebied Arbo in de huidige professionele vorm bestaat in Nederland ongeveer sinds de Tweede Wereldoorlog, zo'n 75 jaar. Organisatiepsychologie bestaat ongeveer 100 jaar, het moderne HRM 60 jaar. Dat is kort. Dus in die zin moeten we ook nog groter worden, bekender, meer leren, betere theorieën ontwikkelen."
"Een verandering die wel is ingezet, maar die nog veel meer mag ontwikkelen, is goed werkgeverschap op psychologisch gebied. Veel organisaties hebben nog steeds de zienswijze 'als jij stress hebt, dan is dat jouw probleem'. Dat moet echt veranderen. Het is de combinatie van veel stress op het werk en veel stress thuis die de emmer doet overlopen. Maar major life events horen bij het leven. Als werkgever kun je dan het best meebewegen. En dan ben ik weer terug bij de Job Demands–Resources theory. Hebben medewerkers in de privésituatie te maken met hogere taakeisen of minder hulpbronnen, kijk als werkgever dan waar je het werk kunt aanpassen. Zorg vanuit de werkplek voor lagere taakeisen en meer hulpbronnen."
Welke rol kunnen arboprofessionals hierin pakken?
"Zij kunnen de wetenschappelijke inzichten actief aanbieden aan werkgevers én werknemers. Laat zien wat de meerwaarde is van goed voor werknemers zorgen. Duik bijvoorbeeld eens in het onderwerp werkdesign. Hiermee kun je medewerkers helpen hun dagelijkse werk als positiever te ervaren. Zodat ze het beste uit zichzelf kunnen blijven halen."
"Doe dat als arboprofessional ook voor jezelf, blijf jezelf ontwikkelen in je eigen vakgebied. Stap af en toe eens uit de waan van de dag. Neem de tijd om die wetenschappelijke artikelen eens wél te lezen. En ga er vervolgens ook actief mee aan de slag. Bespreek nieuwe inzichten met anderen en kijk hoe je die kunt omzetten in uitvoerbare ideeën die jullie de volgende dag al kunnen gebruiken in de organisatie. Blijf hierbij niet in je eigen bubbel van arboprofessionals. Gelijkgestemden weten precies wat je bedoelt, maar praat ook eens met andere afdelingen. Die uitwisseling gebeurt eigenlijk te weinig."
Wat zijn de grootste uitdagingen die je ziet voor de toekomst?
"Ten eerste artificial intelligence. Het voordeel van AI is dat je informatie veel sneller kunt verwerken. Maar daar zit ook een groot nadeel aan. Doordat je zoveel efficiënter gaat werken, krijg je het cognitief nog drukker. Je moet sneller schakelen. Je bent mentaal sneller moe. Je hebt steeds minder lummeltijd. Hierdoor kun je minder goed of helemaal niet meer herstellen van alles wat je doet. Daar moeten we met zijn allen een goede balans in zien te vinden."
"Een tweede uitdaging die ik zie, is de inzet van robots. Mensen die samenwerken met robots moeten zich ook verhouden tot die robots. Dat zal zeker stress opleveren. Het lijkt mij persoonlijk heel irritant wanneer een robot me zou vertellen wat ik moet doen. Ik ben daarin vast niet de enige. Dus hoe kunnen wij er nu voor zorgen dat het werk humaan blijft en dat de mens centraal blijft staan? Het is mijn visie dat medewerkers niet alleen hun baan zouden moeten kunnen modificeren via jobcrafting, maar ook de robots waarmee ze samenwerken. Dat is het volgende dat ik wil onderzoeken: het optimaliseren van de samenwerking tussen mens en robot."
