In de praktijk is de basis-RI&E vaak te algemeen van aard voor de keuze, toepassing en het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen oftewel PBM. Voor werken op hoogte geeft de RI&E als beheersmaatregel bijvoorbeeld een harnasgordel aan, maar niet aan welke eisen en specificaties deze valbeveiliging moet voldoen. Is het gebruik van veiligheidshandschoenen nodig in de bouw of industrie, dan bevat de basis-RI&E vaak geen specificaties voor deze handschoenen. Terwijl het veel uitmaakt of een handschoen snijbestendig is of vooral zorgt voor een goede grip.
Kortom: verwijst de RI&E vanuit de beheersmaatregelen naar de toepassing van PBM, dan is een verdiepende RI&E, een RI&E PBM, noodzakelijk. Jos Putman, hoger veiligheidskundige en lid van de NVVK-vakgroep PBM, helpt je op weg met praktische aanwijzingen.
RI&E PBM nodig voor verantwoording achter
Wanneer is die RI&E PBM echt nodig? "Werkgevers hebben een zorgplicht. Bij een ongeval op de werkvloer waarbij letsel ontstaat en iemand de verkeerde handschoenen droeg, wil de Arbeidsinspectie weten hoe dat komt", zegt Putman. "Heb je een arbeidshygiënische strategie toegepast, hoe ben je als werkgever tot deze PBM-keuze gekomen? Je moet je achteraf kunnen verantwoorden. "
Houd rekening met indeling in categorieën
Verantwoording achteraf betekent dat je je vóóraf aan de basis van wet- en regelgeving moet houden. Een belangrijke tip van Putman: “Houd bij het besluit om al dan niet die verdiepende RI&E te maken rekening met de categorieën waarin de Europese wetgever PBM indeelt."
"In categorie 1 gaat het om PBM die beschermen tegen kleinere risico's. Denk aan oppervlakkig mechanisch letsel dat niet blijvend is, zoals een schaafwondje. In categorie 2 betreft het middelhoge risico's zonder blijvend letsel. Hebben je werknemers tuinhandschoenen nodig, dan hoef je naar mijn idee die verdiepende RI&E niet uit te voeren. Een ander verhaal wordt het bij PBM uit categorie 3. Putman: "Deze PBM beschermen tegen zeer ernstige risico's die blijvend of fataal letsel tot gevolg hebben. Hier is een verdiepend onderzoek zonder meer nodig. Daar moet je als werkgever serieus werk van maken."
Is sprake van een ongeval met ernstig letsel uit de PBM-categorie 3, dan zal de rechter de keuze voor deze bepaalde PBM toetsen. "Ook de Arbeidsinspectie focust op ongevallen uit deze categorie 3. Naar dit soort ongevallen doen ze diepgaand onderzoek waarbij ze het hele werkproces onder de loep nemen, niet alleen de PBM."
Soms deskundige hulp nodig bij PBM-keuze
Waar de basis-RI&E aangeeft dat in een bepaald proces PBM nodig zijn, werkt de RI&E PBM uit welke dat moeten zijn. "De Arbowet is niet makkelijk te lezen, tenzij je deskundig bent in de materie. Veel richtlijnen zijn bovendien onbekend in het bedrijfsleven. Werkgevers in de bouw gaan vaak de fout in doordat ze bijvoorbeeld een veel te algemene handschoen voorschrijven", weet Putman.
"De productnormen geven bijvoorbeeld aan dat er wel 6 categorieën snijbestendigheid bestaan. Om hiermee geen fouten te maken, is het verstandig als een werkgever zich laat bijstaan door een deskundige zoals een leverancier of arbodeskundige."
Laat medewerkers meebeslissen
Ook van belang is dat werkgevers bij aanschaf van de PBM rekening houden met de werknemer. "Kies voor PBM die geaccepteerd worden op de werkvloer, dus doe eens een proef en laat mensen meebeslissen. Als iemand een kwartiertje per dag een handschoen aan moet, is het niet zo relevant of die lekker zit. Maar moet diegene de hele werkdag handschoenen dragen, dan speelt comfort een grote rol."
Daarnaast is de look-and-feel van een PBM belangrijk, erkent Putman, want mensen willen niet voor gek lopen met een bepaalde veiligheidsbril of -schoenen. Fabrikanten besteden daarom veel aandacht aan ergonomie en mode. Toch zou hijzelf, als veiligheidskundige, niet graag concessies doen aan de mate van bescherming; dan maar een minder coole PBM. "Als een werknemer diens persoonlijke bescherming niet wil dragen, komt dat vaak doordat diegene onvoldoende inzicht heeft in de risico's waartegen de PBM beschermt."
Maak mensen bewust van de risico's
"Instructie en voorlichting zijn nodig, dus stel gebruiksinstructies beschikbaar. Een grote valkuil is dat gebruikers en werkgevers niet weten wat de specificaties van een product zijn. Ga daarom gerust de diepte in met de uitleg over nut, noodzaak en achtergronden. Maak mensen bewust van de risico's die ze lopen."
"Als arbokerndeskundige kijk je altijd vanuit je vakkennis naar welk type PBM je het best kunt adviseren gezien het risico. Maar uiteindelijk kom je uit bij de gulden middenweg tussen bescherming en acceptatie." Wat ook nog een optie is, peinst Putman: kiezen voor een breed geaccepteerde, hippe bril die minder goed beschermt, terwijl je de risico's wegneemt bij de bron in de arbeidshygiënische strategie. Die afweging hoort in elk geval thuis in de RI&E PBM.
RI&E PBM blijven evalueren en aanpassen
De verdiepende RI&E is een levend document, vindt Putman, geen eenmalige actie. Of die in een specifiek geval voldoet, is een kwestie van meten. "Als je de RI&E PBM eenmaal hebt, moet je regelmatig evalueren en aanpassen om te onderzoeken of die nog voldoet", zegt hij. Bijvoorbeeld als processen of procedures veranderen, of als er een nieuwe PBM in categorie 3 op de markt komt.
"Er zijn instrumenten om risico's te kwalificeren en kwantificeren. Onderzoek ook eens in de praktijk hoe de kleding, gehoor- of gelaatsbescherming bevalt. Hebben mensen klachten? Heeft er letsel plaatsgevonden? Hoe is het comfort van de producten? Zijn de PBM een kostensluitpost of heeft het bedrijf toch voor kwaliteit gekozen?"
Wees vooral reëel in de RI&E PBM
Voor Putman is de verdiepende RI&E een succes als een bedrijf de meest doelmatige oplossing en passende middelen bij elkaar weet te brengen. "Dus dat zowel werkgever en werknemer als arbodeskundige acceptabel vinden wat bereikt is als het gaat om veilig werken."
En voor de duidelijkheid: 100% veilig wordt het nooit, stelt Putman. "Dat is niet mogelijk, ook al streef je naar zero tolerance. Dat is mooi op managementniveau, maar wees in de RI&E vooral reëel. Als het om PBM gaat, heb je met mensen te maken en die maken fouten. Trekken ze de verkeerde handschoen aan, dan heb je al te maken met restrisico's."
Kennis over RI&E PBM organiseren
Het belangrijkste bij het maken van een RI&E PBM vindt Putman dat een werkgever de kennis over het onderwerp organiseert. Online en via beroepsverenigingen NVVK (veiligheidskundigen) en NVvA (arbeidshygiënisten) en de branchevereniging voor veilig en gezond werken (VVGW) is veel kennis en diepgang te vinden.
"Er zijn heel veel normspecificaties beschikbaar op Europees niveau. De Europese Commissie heeft zelfs een aparte site om belangstellenden op weg te helpen. Ook AI is een bron van kennis die steeds meer aan belang wint. Je moet dan wel de juiste prompts gebruiken. Een cursus AI vind ik daarom zeker een aanbeveling."
Als laatste tipt Putman: "Wees je bewust van je beperkingen. Alle informatie die je kunt vinden, zet je op het juiste spoor. Maar je kunt niet alles weten. Dus huur een deskundige in als dat nodig is."
