Wat is een VPPA?
“Een VPPA is een financiële afspraak tussen een producent (van hernieuwbare energie) en een afnemer over de aankoop van stroom en de overdracht van Garanties van Oorsprong (GOV’s). De overeenkomst heeft betrekking op elektriciteit die niet fysiek aan de afnemer wordt geleverd. In tegenstelling tot een Power Purchase Agreement (PPA) wordt elektriciteit financieel afgerekend zonder dat er daadwerkelijk stroom wordt geleverd. Bij een VPPA spreekt een bedrijf gedurende tien tot vijftien jaar een vaste prijs af voor elektriciteit. De opgewekte stroom wordt op de markt verkocht, waarna het prijsverschil financieel wordt verrekend, afhankelijk van de voorwaarden in het contract. Vanwege dat prijsverschil heet het ook wel een ‘contract for difference’. Omdat de stroom bij een VPPA niet fysiek wordt geleverd, kan het in principe gaan om stroom van ieder elektriciteitsnet. Onafhankelijk van de (productie)locatie.”
Hoe groot is de Nederlandse markt voor VPPA’s?
“Van grote Amerikaanse techbedrijven als Microsoft en Google is bekend dat ze VPPA’s hebben afgesloten om aan hun duurzame doelstellingen te voldoen. Over spelers op de Nederlandse markt is veel minder bekend. Die markt is nog relatief klein, maar groeit zeker. Oorspronkelijk werden hier meer PPA’s dan VPPA’s gesloten, omdat Nederland een klein land is met één elektriciteitsprijszone en een goed ontwikkeld netwerk. De interesse in VPPA’s neemt nu toe, omdat bedrijven duurzaamheid steeds vaker zien als strategische keuze en niet uitsluitend als een verplichting. Er zijn echter nog geen cijfers beschikbaar over aantallen VPPA’s in Nederland. Dat komt niet alleen omdat het een relatief nieuwe markt is, maar ook omdat het geen standaardproduct is. Iedere overeenkomst is anders, op maat gemaakt voor het bedrijf.”
Welk probleem kan de overeenkomst oplossen?
“De belangrijkste drijfveer voor een VPPA zijn duurzaamheidsambities. Bedrijven kunnen met een VPPA hun doelstellingen voor groene energie realiseren en de ontwikkeling van nieuwe duurzame infrastructuur en capaciteit stimuleren. Voor energie-intensieve bedrijven kan een VPPA daarnaast dienen als instrument voor risicobeheer dankzij de vaste prijs, al moet de economische meerwaarde altijd in een bredere context worden beoordeeld. Voor producenten biedt een VPPA juist meer investeringszekerheid voor nieuwe duurzame projecten.”
Wat zijn de voordelen van een VPPA?
“Een van de grote voordelen van een VPPA is dat er geen netaansluiting nodig is tussen producent en afnemer. Daardoor zijn ze niet aan dezelfde locatie gebonden, al spelen strategische voorkeuren in de praktijk wel degelijk een rol. Een VPPA is vaak een contract over de grenzen heen. In Europa biedt dat mogelijkheden om in te kopen in landen met een goed ontwikkelde infrastructuur en een volwassen markt, zoals die van zonne-energie in Spanje/Portugal en windenergie in de Scandinavische landen. Theoretisch gezien liggen er ook mogelijkheden buiten Europa, maar dat heeft voor multinationals meestal niet de voorkeur vanwege bijvoorbeeld basisrisico’s of de regels voor verslaggeving.”
Wat zijn de nadelen van VPPA's?
“Risicobeheer en complexe verslaggeving zijn belangrijke punten waarop VPPA’s kritisch onder de loep worden genomen. In een online publicatie over verslaggeving zet PwC deze nadelen uitgebreid uiteen. Hoewel duurzaamheidsdoelen meestal de belangrijkste reden zijn om een VPPA af te sluiten, blijft het óók een financieel instrument. Bedrijven moeten daarom alle financiële gevolgen en risico's goed kunnen beoordelen. De belangrijkste VPPA-risico’s hebben betrekking op prijzen over langere tijd en het verschil tussen contractprijs en consumptieprijs. Risico’s zijn ook gerelateerd aan overeengekomen energieprijzen. Prijsafspraken voor de lange termijn vragen bijvoorbeeld niet alleen goede onderhandelingsvaardigheden; een bedrijf kan ook al vaste inkoopprijzen hebben voor het stroomverbruik voor de komende jaren. Dat heeft invloed op het financiële voordeel dat een VPPA uiteindelijk oplevert.”
Maakt het uit waar de duurzame stroom wordt opgewekt?
“Ook de locatie van energieproducenten kan een belangrijke rol spelen in de risicobeoordeling. Spanje heeft bijvoorbeeld een volwassen zonnemarkt met aantrekkelijke prijzen; dat is belangrijk wanneer je een contract voor tien tot vijftien jaar tekent. Maar een Spaanse VPPA brengt een hoger basisrisico met zich mee voor een Nederlandse afnemer. Zie het zo: de VPPA keert uit op basis van Spaanse stroomprijzen, maar de daadwerkelijke elektriciteitsrekening van het bedrijf is gebaseerd op Nederlandse prijzen. Wanneer die twee niet gelijktijdig bewegen, doet de ‘hedge’ niet wat hij zou moeten doen: beschermen tegen stijgende kosten. Een contract dichter bij huis, zoals Duitsland, verkleint dat risico, al is dat meestal tegen een hogere prijs.”
Hoe duurzaam zijn VPPA's daadwerkelijk?
“Verwachtingen daarover lopen aanzienlijk uiteen bij partijen. Er bestaat vaak een kloof tussen wat een bedrijf denkt te bereiken en wat stakeholders verwachten van een duurzaamheidsclaim. Dat geldt met name voor de, vaak bekritiseerde, aankoop van GVO's alleen. Een VPPA gaat verder. De echte meerwaarde van een VPPA zit in de additionaliteit: dankzij de langjarige overeenkomst kunnen nieuwe duurzame projecten daadwerkelijk worden gerealiseerd. Een veelgehoord kritiekpunt hierbij is dat de ontwikkeling van VPPA’s, vanwege lage prijzen, vooral ten goede komt aan locaties waar de infrastructuur voor hernieuwbare energie al aanwezig is. Daarmee dragen ze dus minder bij aan verduurzaming dan wordt beweerd.”
Een VPPA is een technisch, complex contract. Wanneer is een VPPA interessant voor een bedrijf?
“VPPA’s kunnen grote voordelen opleveren voor bedrijven, maar alleen als zij de nuances van risicobeheer, waardering en verslaggeving goed begrijpen en kunnen beoordelen. We zien dat dit vaak grotere bedrijven zijn. Een VPPA is een energie-inkoopovereenkomst, een ‘commitment’ tot duurzaamheid en een financieel instrument ineen. Daarom is het belangrijk dat in een organisatie vanaf de start alle betrokken afdelingen samenwerken: juridisch, fiscaal, duurzaamheid, financiën, ‘treasury’ en boekhouding. Problemen ontstaan vooral wanneer die complexiteit wordt onderschat. Voor kleinere organisaties kan het zijn dat de voordelen niet opwegen tegen de risico's. Er zijn ook alternatieven om aan duurzaamheidsdoelen te voldoen. Organisaties moeten daarom vooraf heel scherp bepalen welk doel zij ermee willen bereiken en of de voordelen opwegen tegen de complexiteit.”
